Emprimas ideas
L’onn 1889 ha l’indogermanist Robert von Planta cumenzà a rimnar e descriver sistematicamain il stgazi da pleds dal rumantsch. Gia il 1885 aveva la Societad Retorumantscha formulà l’idea d’in «idioticon retorumantsch general» – colliada stretgamain cun la Renaschientscha retorumantscha che ha entschet en la segunda mesadad dal 19avel tschientaner, in moviment purtà da scripturs ed intellectuals che dueva far frunt al regress dal rumantsch.
L’entschatta è fatga
Cun la fundaziun dal dicziunari dialectal DRG l’onn 1904 han la Societad Retorumantscha e Robert von Planta realisà l’intent communabel: inventarisar il stgazi linguistic rumantsch, represchentar ed explitgar l’entir stgazi da pleds da tut ils dialects da la lingua materna periclitada. Sco emprim redactur è vegnì elegì Florian Melcher. Il december 1904 ha el endrizzà in biro a Cuira, l’emprim pass sin via ad in Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun.
Bleras dumondas, blera respostas
Florian Melcher è sa drizzà ensemen cun Chasper Pult, pli tard ses successur, directamain a la populaziun dals lieus rumantschs. En lur bagascha han els gì il Questiunari Melcher/Pult cun var 16’500 chavazzins ed expressiuns per tudestg, als quals ils infurmants han pudì agiuntar las correspundenzas rumantschas. Sin questa via è vegnida enavos ina quantitad immensa da material linguistic: pleds, locuziuns, modas da dir, anecdotas – lingua discurrida sco basa per il DRG. A medem temp cumenzan ils redacturs da far extracts da tut ils geners da la litteratura stampada e nunstampada a partir dal 1560.
Dal cedel en il dicziunari
Il material per mintga chavazzin, cumplettà cun il material da la collecziun preparada da Robert von Planta, è vegnì ordinà en la Cartoteca maistra. Ella cumpiglia var dus milliuns cedels e vegn cumplettada successivamain – oz era cun retschertgas en corpus digitals. La Cartoteca maistra è fin oz la basa indispensabla dal dicziunari: Or dad ella prenda la redacziun las attestaziuns per mussar in tschert pled en ses context oral u scrit.
Il dicziunari survegn furma e crescha
Il 1939 è cumparì l’emprim fascichel dal DRG. Cun quai è la visiun daventada realitad: in dicziunari sin fundament scientific che preschenta la diversitad e la ritgezza dal rumantsch. L’ovra cumpiglia en il fratemp 14 toms dad a fin mindramainta, tom 15 vegn terminà l’onn 2027. Gia baud han ins sentì effects dal DRG sin la vita linguistica e l’autoconscienzia da la populaziun rumantscha, p.ex. cun trair a niz l’ovra per cumpilar vocabularis regiunals e grammaticas.
